Marketing partyzancki (guerrilla marketing) to promocja oparta na pomyśle zamiast na budżecie: zaskakująca akcja, którą ludzie zapamiętują i o której opowiadają dalej, bo spotkała ich tam, gdzie się jej nie spodziewali. Małej firmie lokalnej może dać rozgłos w okolicy niewielkim kosztem – pod warunkiem że akcja jest legalna, wiąże się z usługą, a człowiek, który po niej wpisze nazwę firmy w Google, bez trudu tę firmę znajdzie. Zamiast kampanii globalnych marek znajdziesz tu historie małych firm, polskie przepisy i plan pierwszej akcji.
Czym jest marketing partyzancki (guerrilla marketing) i skąd ta nazwa
Marketing partyzancki odwraca zwykły porządek reklamy: zamiast kupować zasięg w kampanii reklamowej – billboard, spot w radiu, ogłoszenie w gazecie – zdobywasz uwagę odbiorców pomysłem. Od tradycyjnej reklamy odróżniają go nietypowe miejsce, zaskoczenie, emocja i to, że ludzie opowiadają o akcji dalej.
Pojęcie marketingu partyzanckiego spopularyzował Jay Conrad Levinson książką „Guerrilla Marketing” z 1984 roku. Podtytuł pierwszego wydania mówił o sposobach na duże zyski małej firmy, a w późniejszych wydaniach dopisano do niego słowa o łatwych i tanich strategiach. Jeden z wydawców Levinsona podaje, że jego książki sprzedały się w ponad 20 milionach egzemplarzy i ukazały w 62 językach.
Słowo guerrilla trafiło do angielszczyzny z hiszpańskiego, gdzie dosłownie znaczy „mała wojna”, a po polsku najbliżej mu do partyzantki: kto nie może przebić konkurencji budżetem, nadrabia pomysłem i zaskoczeniem. Poprawna angielska pisownia to „guerrilla marketing”, ale w sieci popularny jest też zapis „guerilla marketing”; spotkasz również określenie „reklama partyzancka”.
Odmiany marketingu partyzanckiego w skali jednej ulicy
Małej firmie w praktyce przydaje się kilka technik marketingu partyzanckiego i większość z nich da się przełożyć na skalę jednej ulicy:
- Marketing ambientowy – przekaz wtopiony w otoczenie. Mała firma z lokalem ma do tego witrynę; kwiaciarnia mogłaby ją urządzić tak, żeby na tle konkurencji z sąsiedztwa zatrzymywała przechodniów.
- Marketing zasadzkowy (ambush marketing) – nawiązanie do popularnego wydarzenia, z którym firma nie ma formalnego związku. W skali dzielnicy to festyn albo mecz lokalnej drużyny; pizzeria mogłaby przygotować ofertę na wieczór meczu, byle nie udawała sponsora.
- Buzz marketing i marketing szeptany – sprawienie, żeby ludzie zaczęli o firmie rozmawiać. Rozmawiać mają prawdziwi klienci; opinie pisane przez kogoś, kto podaje się za klienta, to inna sprawa, o której piszę niżej.
- Marketing wirusowy – treść, którą ludzie sami udostępniają w mediach społecznościowych, na przykład krótki film z zaplecza warsztatu.
- Flash mob i gry miejskie – wymagają wielu osób i sporo przygotowań, więc pasują raczej do większych budżetów albo do wspólnych działań z lokalną społecznością.
Wybór techniki zależy od tego, gdzie bywają Twoi klienci, a nie od tego, co było ostatnio głośne w internecie.
Przykłady marketingu partyzanckiego w małych firmach: co zadziałało, a co nie
Najwięcej przykładów marketingu partyzanckiego w sieci dotyczy wielkich marek, a jedno z dokładniejszych zestawień akcji małych firm, z liczbami i porażkami, opublikował w 2010 roku amerykański magazyn Entrepreneur. To historie z USA sprzed kilkunastu lat, więc traktuj je jako ilustrację mechanizmu, a nie prognozę.
Dwie z akcji opisanych przez magazyn Entrepreneur zadziałały. Salon fryzjerski Jon Charles w Minneapolis obniżał rachunek klientom, którzy przyszli pierwszy raz, a w kryzysie 2008 roku stracili część oszczędności emerytalnych, i według magazynu zyskał w dwa miesiące 700 nowych klientów, a 88% z nich zatrzymał. Właściciel podkreślał, że pomysł musi być na czasie. Restauracja Melt Bar and Grilled z Cleveland obiecała dożywotnią zniżkę 25% każdemu, kto wytatuuje sobie jej logo – zrobiło to 136 osób.
Trzy inne firmy z zestawienia się przeliczyły. Cukiernia Aspen BrownieWorks dawała darmowe brownie za zapis do bazy i spodziewała się 500-1000 chętnych; zapisało się 9000 osób i budżet tego nie udźwignął. Kasa kredytowa Space Coast Credit Union przygotowała torebki na wymioty z hasłem „Is your bank making you sick?”, czyli pytaniem, czy bank nie przyprawia klienta o mdłości, ale pracownicy uznali je za obrzydliwe i nie chcieli ich rozdawać. Sklep z kostiumami Three Muses wysłał do barów z ulotkami przebranych znajomych właścicielki: z jednego ich wyrzucono, a sprzedaż po tej akcji wyniosła zero.
W tych historiach pomysł, który działa, wiąże się z usługą, odpowiada na to, co ludzie akurat przeżywają, nie wymaga tłumaczenia i ma limit, a osoby, które go realizują, są przygotowane i same w niego wierzą. Przesadzić potrafią też najwięksi: w 2007 roku w Bostonie świecące tablice z kampanii marketingowej promującej serial animowany wzięto za ładunki wybuchowe, zamknięto mosty i linie metra, a firma medialna, która za tym stała, zapłaciła 2 mln dolarów za interwencję służb.
Marketing partyzancki a prawo: gdzie kończy się pomysł, a zaczyna wykroczenie
Na forum Shopify właściciele sklepów polecają sobie rysunki kredą, naklejki i ulotki, ale w Polsce część takich pomysłów w przestrzeni publicznej to wykroczenie. Art. 63a Kodeksu wykroczeń przewiduje karę ograniczenia wolności albo grzywny dla każdego, kto umieszcza w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym ogłoszenie, plakat, ulotkę, napis lub rysunek albo wystawia je na widok publiczny w innym miejscu bez zgody zarządcy; można też orzec nawiązkę do 1500 zł. Karalne są również podżeganie i pomocnictwo, więc odpowiedzialność może objąć nie tylko osobę, która trzyma kredę.
Poza napisami i ulotkami małe firmy najczęściej mają kłopot z trzema sprawami:
- potykacz na chodniku – ustawienie go w pasie drogowym wymaga zezwolenia zarządcy drogi i opłaty, a za zajęcie chodnika bez zezwolenia grozi kara w wysokości dziesięciokrotności opłaty;
- tablice reklamowe – gmina może mieć uchwałę krajobrazową, która określa zasady ich ustawiania, a nawet ich zakazuje (zakaz nie obejmuje szyldów);
- opinie w internecie – polecenie od prawdziwego klienta jest w porządku, ale kupowanie opinii, zlecanie pisania fałszywych opinii i usuwanie prawdziwych negatywnych opinii są zakazane; UOKiK może za to nałożyć karę do 10% obrotu.
Placówki medyczne i przedstawiciele zawodów zaufania publicznego, na przykład lekarze czy adwokaci, mają własne ograniczenia reklamy, więc dla nich marketing partyzancki prawie zawsze odpada.
Obok granicy prawa jest też granica przyzwoitości: nie strasz, nie podszywaj się pod innych, nie wprowadzaj w błąd i nie wykorzystuj miejsc pamięci – Grupa Żywiec przepraszała za hasła reklamowe marki EB w poznańskiej Cytadeli. Najbezpieczniejsza scena dla marketingu partyzanckiego to własny lokal i jego witryna, wydarzenie, na którym działasz za zgodą organizatora, oraz internet.
Co znajdzie klient, który po akcji wpisze nazwę Twojej firmy w Google
Dla klienta partyzancka akcja kończy się w telefonie: ktoś usłyszał o niej od znajomej i wpisuje w wyszukiwarkę nazwę firmy albo „fryzjer” z nazwą dzielnicy. Jeśli nie znajdzie adresu, godzin otwarcia i numeru telefonu, rozgłos przepada – dlatego przygotowanie miejsca, w którym ten człowiek wyląduje, jest częścią akcji.
Minimum przed akcją to Profil Firmy w Google z aktualnymi danymi i zdjęciami, strona z ofertą i telefonem oraz odpowiedzi na opinie; ustawienie wizytówki to część pozycjonowania lokalnego, którym się zajmuję. Moim zdaniem w strategii małej firmy najpierw jest fundament, potem fajerwerki: zasięg i świadomość marki nie przynoszą zapytań, jeśli zainteresowany człowiek nie znajdzie firmy w Google.
Ile uwagi potrafi przyciągnąć sam Profil Firmy w Google, widać na przykładzie lokalnego salonu fryzjerskiego, który opisałem w case study: w jednym kwartale jego wizytówka zebrała ponad 8000 wyświetleń, przycisk „Zadzwoń” kliknięto w niej 110 razy, a 14 razy ktoś poprosił o wyznaczenie trasy – bez żadnej akcji partyzanckiej. Kliknięcia to jeszcze nie rozmowy, ale pokazują, jak często ktoś chciał się z salonem skontaktować.
Efekt marketingu partyzanckiego zmierzysz bez agencji: porównaj wyświetlenia wizytówki i kliknięcia „Zadzwoń” w tygodniach przed akcją i po niej, ustal hasło z akcji, które klienci podadzą przy rezerwacji, i pytaj nowych klientów, skąd o Tobie wiedzą. Statystyki pokażą trend, a hasło i odpowiedzi klientów – czy ruch przyszedł z akcji.
Kiedy marketing partyzancki ma sens i jak zaplanować pierwszą akcję
Marketing partyzancki zwykle nie ma sensu, gdy usługa opiera się na zaufaniu i dyskrecji, jak w biurze rachunkowym, gdy branża ma ograniczenia reklamy i gdy firmy nie da się znaleźć w Google. Wtedy w pierwszej kolejności sięgnij po inne sposoby na pozyskanie klientów.
W pozostałych przypadkach potraktuj pierwszą akcję jak mały, tani test:
- Wybierz jeden cel i jedną miarę, na przykład liczbę kliknięć „Zadzwoń” w wizytówce w tygodniu po akcji.
- Szukaj pomysłu związanego z usługą albo produktem i z czymś, co dzieje się teraz w okolicy.
- Uzyskaj zgody i sprawdź przepisy: potrzebna może być zgoda właściciela miejsca, zarządcy drogi albo organizatora wydarzenia, a gmina może mieć uchwałę krajobrazową.
- Przygotuj zaplecze i limit: aktualną wizytówkę, stronę, osobę, która odbierze telefon, oraz liczbę sztuk albo termin oferty.
- Porównaj liczby przed akcją i po niej, a potem zdecyduj, czy ją powtarzać.
Jeśli nie wiesz, czy Twoja firma jest gotowa na ruch po akcji, umów konsultację SEO albo napisz do mnie.
Marketing partyzancki – najczęstsze pytania
Czy marketing partyzancki jest legalny?
Tak, marketing partyzancki jest legalny, dopóki akcja nie łamie konkretnych przepisów. Małe firmy najczęściej łamią przepisy, umieszczając plakat, ulotkę, napis albo rysunek kredą w miejscu publicznym bez zgody zarządcy (art. 63a Kodeksu wykroczeń), ustawiając potykacz na chodniku bez zezwolenia zarządcy drogi i publikując fałszywe opinie w internecie. Akcja we własnym lokalu, w jego witrynie albo na wydarzeniu za zgodą organizatora zwykle nie budzi wątpliwości prawnych.
Czy marketing szeptany jest legalny?
Tak, jeśli o firmie mówią prawdziwi klienci, z własnej woli. Nielegalne są kupowanie opinii, zlecanie pisania fałszywych opinii, sztuczne podbijanie ocen płatnymi wpisami i usuwanie prawdziwych negatywnych opinii, a także podawanie się za klienta, żeby ukryć, że wpis jest reklamą. UOKiK może za to nałożyć karę do 10% obrotu; krakowska firma SN Marketing dostała w 2022 roku 30 tys. zł kary za fałszywe opinie w Mapach Google.
Ile kosztuje marketing partyzancki?
Nie ma jednej kwoty. Niskie koszty to jedna z głównych zalet marketingu partyzanckiego, ale tani nie znaczy darmowy: płacisz własnym czasem i za materiały, a niekiedy także za zezwolenie. Oferta bez limitu potrafi pochłonąć budżet – amerykańska cukiernia Aspen BrownieWorks spodziewała się najwyżej 1000 chętnych na darmowe brownie, a zapisało się 9000. Uczestnik dyskusji na forum Shopify ujął to tak: tani marketing to zastąpienie pieniędzy kreatywnością i pracą rąk.
Czym różni się marketing partyzancki od marketingu wirusowego?
Miejscem, w którym żyje przekaz. Klasyczna akcja partyzancka dzieje się zwykle w fizycznym miejscu i konkretnym czasie – na ulicy, w lokalu, na wydarzeniu – a marketing wirusowy opiera się na treści, którą ludzie sami udostępniają w sieci i która może dotrzeć do szerokiego grona odbiorców. Granica jest płynna: akcja uliczna nagrana telefonem i wrzucona do mediów społecznościowych staje się jednym i drugim.
