Lejek sprzedażowy to model drogi klienta, która prowadzi od pierwszego kontaktu z firmą do podpisania umowy albo zakupu, a na każdym jej etapie część potencjalnych klientów odpada. Najczęściej dzieli się go na trzy etapy: TOFU, MOFU i BOFU – najpierw ktoś nazywa swój problem, potem porównuje rozwiązania, a na końcu wybiera wykonawcę. Każdy etap potrzebuje innej treści i innej miary. W firmie usługowej lejek nie kończy się na formularzu: zapytanie, na które nikt szybko nie odpowie, często przepada tak samo jak klient, który nie znalazł cennika.
Lejek sprzedażowy a lejek marketingowy
Lejek marketingowy i lejek sprzedażowy to dwa odcinki tej samej drogi klienta, a nie dwa różne modele – stąd nazwa „lejek marketingowo-sprzedażowy” dla modelu, który obejmuje oba naraz. Tam, gdzie się je rozdziela, lejek marketingowy skupia się na przyciągnięciu uwagi potencjalnych klientów i ich edukacji, aż będą gotowi rozmawiać o konkretnej ofercie. W tym miejscu zaczyna się lejek sprzedażowy, który obejmuje kontakt handlowy, prezentację oferty i negocjacje.
W małej firmie podział na lejek marketingowy i sprzedażowy ma jeden praktyczny sens: pokazuje, co i kto odpowiada za który odcinek. Za pierwszy odcinek, czyli generowanie leadów (zapytań od potencjalnych klientów), odpowiadają zwykle strona, treści i kampanie reklamowe, za drugi – osoba, która odbiera telefon i odpisuje na maile. W dalszej części tekstu nazywam lejkiem sprzedażowym całą drogę, od pierwszego wyszukiwania do umowy.
Etapy lejka sprzedażowego: TOFU, MOFU i BOFU
Etapy lejka sprzedażowego różnią się tym, co klient już wie i o co pyta, a nie formatem treści. Sam podział na trzy etapy jest młodszy od czteroetapowego modelu AIDA, który wyrósł z hasła „przyciągnij uwagę, utrzymaj zainteresowanie, wzbudź pożądanie”. Hasło to sformułował w 1898 roku E. St. Elmo Lewis, a czwarty człon, działanie, dodał później.
Góra lejka (TOFU): klient nazywa problem
Na górze lejka (top of the funnel) potencjalny klient jeszcze nie szuka wykonawcy. Widzi objaw – telefon dzwoni rzadziej, strony nie ma w Google – i próbuje zrozumieć, co się dzieje, więc pyta „co to jest” i „dlaczego”. Tu zaczyna się budowanie świadomości, że problem ma nazwę i rozwiązanie.
Środek lejka (MOFU): klient porównuje rozwiązania
W środku lejka (middle of the funnel) klient wie już, czego szuka, i rozważa: zrobić to samemu czy zlecić, ile to kosztuje i co może pójść źle. To etap budowania zaufania. Więcej niż zapewnienia mówi na nim uczciwe porównanie, które pokazuje widełki cen i ograniczenia każdego rozwiązania.
Dół lejka (BOFU): klient wybiera wykonawcę
Na dole lejka (bottom of the funnel) klient sprawdza konkretną firmę: szuka cennika, opinii klientów, dowodów, że firma wykonała już podobną pracę, i prostego sposobu kontaktu. Tu klienci podejmują decyzję – albo ją odkładają, bo czegoś nie znaleźli.
Proces zakupowy nie jest prostą linią i klienci często nie przechodzą przez etapy lejka sprzedażowego po kolei. W badaniu Google i The Behavioural Architects z 2020 roku, obejmującym 31 000 kupujących online w Wielkiej Brytanii, uczestnicy krążyli między poszerzaniem listy opcji a jej zawężaniem, zamiast iść prosto z góry na dół. Etap po zakupie, czyli budowanie lojalności i zdobywanie poleceń, opisuję w sekcji pytań na końcu tekstu.
Mapa treści – co publikować na każdym etapie lejka sprzedażowego
W content marketingu treść dobiera się do pytania, które klient zadaje na danym etapie, a nie do modnego formatu, takiego jak wpis w mediach społecznościowych, e-book czy webinar. Pokażę to na przykładzie mojej strony, na której są treści dla poszczególnych etapów.
| Etap | O co pyta klient (przykład) | Treść, która odpowiada | Po czym poznać, że działa |
|---|---|---|---|
| TOFU | „seo co to” | poradnik, który wyjaśnia pojęcie: czym jest SEO | wejścia z wyszukiwarki, przejścia do kolejnych treści |
| MOFU | „seo czy google ads”, „ile kosztuje strona internetowa” | zestawienie opcji, widełki cen, studia przypadków; u mnie porównanie SEO i Google Ads w poradniku jak wypromować stronę w Google | przejścia na stronę usługi |
| BOFU | „pozycjonowanie stron” (z dopiskiem „cena” albo nazwą miasta) | strona usługi z publicznym cennikiem, wynikami klientów i formularzem kontaktowym: pozycjonowanie stron | zapytania, telefony |
Najważniejszy w tej tabeli jest wiersz MOFU. Jeśli masz blog firmowy, który przyciąga ludzi z wyszukiwarki, i stronę oferty, a nic pomiędzy, klient porównujący opcje szuka odpowiedzi gdzie indziej – i tam może zostać. Każda treść powinna też prowadzić do kolejnego etapu lejka: poradnik do porównania, porównanie do strony usługi, strona usługi do kontaktu.
Treścią z samego dołu lejka jest publiczny cennik. Na stronie usługi pozycjonowania podaję ceny „od”. Ostateczna kwota wynika z zakresu prac, ale klient zna rząd wielkości, zanim napisze.
Konwersją na dole lejka, czyli działaniem, które uznajesz za sukces, nie musi być wysłany formularz. Widać to w case study salonu fryzjerskiego, który nie ma strony WWW, więc wszystkie liczby pochodzą z jego Profilu Firmy w Google. W jednym kwartale wizytówka salonu miała ponad 8000 wyświetleń w wyszukiwarce i Mapach Google, 14 próśb o wyznaczenie trasy i 110 kliknięć przycisku „Zadzwoń”. Kliknięcie nie oznacza jeszcze odbytej rozmowy, ale pokazuje zamiar kontaktu, którego żaden formularz by nie zarejestrował. Kliknięcia „Zadzwoń”, telefony i prośby o trasę trzeba liczyć na równi z formularzami.
Lejek sprzedażowy nie kończy się na formularzu
W firmie usługowej koniec lejka to ludzie, a nie treści. Zapytanie trafia do skrzynki, właściciel odpisuje po dwóch dniach, a pytający zdążył już porozmawiać z kimś innym. Taki klient wypada z lejka, ale w statystykach strony tego nie widać.
Szybkość odpowiedzi zmierzyli autorzy badania „The Short Life of Online Sales Leads”, opublikowanego w Harvard Business Review w 2011 roku. Wysłali zapytania testowe przez strony 2241 firm z USA i sprawdzali, jak szybko każda odpowie, a potem przeanalizowali 1,25 mln zapytań, które trafiły do 42 firm. Z tej analizy wynika, że firmy, które próbowały skontaktować się z pytającym w ciągu godziny, ponad 60 razy częściej doprowadzały do rzeczowej rozmowy z osobą decyzyjną niż te, które czekały dobę lub dłużej. Badanie ma 15 lat i dotyczy innego rynku, więc liczb nie przenosiłbym wprost, ale kierunek trudno zignorować.
Dlatego już podczas pierwszej, mniej więcej 30-minutowej rozmowy z nowym klientem pytam, ile zapytań miesięcznie jego firma realnie obsłuży przy obecnym zespole, kto odbiera zgłoszenia ze strony i jak szybko na nie odpowiada oraz czy zapytania są gdziekolwiek zapisywane. Bez tych odpowiedzi nie wiem, czy firmie brakuje potencjalnych klientów, czy czasu na ich obsługę.
Ostatni odcinek lejka sprzedażowego, od zapytania do rozpoczęcia współpracy, dzielę u siebie na etapy procesu sprzedaży: rozmowa wstępna (badanie potrzeb klienta), prezentacja oferty, follow-up (kontakt po prezentacji, gdy decyzja jeszcze nie zapadła) i dopiero potem współpraca. Osobno zapisuję dwa wyniki, które łatwo pomylić: „niezakwalifikowany” to moja decyzja, a „nie kupił” – decyzja klienta. Gdy oba trafiają do jednej rubryki „przegrane”, nie da się odróżnić problemu z jakością zapytań od problemu ze słabą ofertą.
Jak zbudować własny lejek sprzedażowy – od ostatnich klientów, nie od narzędzia
Lejek sprzedażowy buduje się od końca: od ostatnich klientów i od tego, co dzieje się z zapytaniem. Marketing automation, czyli program, który sam wysyła maile i sortuje kontakty, może poczekać, bo przyspiesza proces, który już działa, ale nie pokaże, gdzie ludzie odpadają.
- Odtwórz drogę kilku ostatnich klientów. Zapytaj ich albo sprawdź w skrzynce, skąd przyszli, czego i gdzie szukali oraz ile czasu minęło od pierwszego kontaktu do ostatecznej decyzji. To uproszczone mapowanie podróży klienta (customer journey). Przy okazji lepiej poznasz swoją grupę docelową.
- Nazwij etapy po swojemu. Wystarczy od trzech do pięciu. Przy każdym zapisz, co musi się wydarzyć, żeby klient przeszedł dalej, na przykład „zobaczył cennik” albo „dostał ofertę”.
- Przypisz treść do każdego etapu. Wpisz adresy ze swojej strony do tabeli takiej jak w mapie treści powyżej. Pusta komórka to pierwsza luka do uzupełnienia.
- Zmierz przejścia między etapami. Odcinek do zapytania widać w Google Analytics 4: raport „eksploracja ścieżki” obejmuje do 10 kroków i pokazuje, na którym z nich użytkownicy odpadają. Odcinek po zapytaniu zmierzysz w arkuszu albo w CRM-ie, czyli w programie do zarządzania kontaktami z klientami. Do oceny skuteczności lejka sprzedażowego na start wystarczą dwie liczby: współczynnik konwersji między etapami (odsetek osób, które przechodzą dalej) i koszt pozyskania klienta (wydatki na marketing i sprzedaż w danym okresie podzielone przez liczbę klientów pozyskanych w tym czasie).
- Popraw najpierw najwęższe miejsce, czyli etap, na którym odpada najwięcej potencjalnych klientów. Zanim dosypiesz ruchu z reklam albo SEO, sprawdź, czy firma obsłuży więcej zapytań – inaczej poszerzysz górę lejka, a najwęższe miejsce zostanie takie samo.
Po tych krokach zobaczysz na jednej kartce, jak działa lejek sprzedażowy w Twojej firmie.
Kiedy lejek sprzedażowy nie pomoże
Lejek sprzedażowy jest mapą, a nie silnikiem: pokaże, gdzie potencjalni klienci odpadają, ale nie zastąpi oferty ani ludzi do obsługi zapytań. Nie pomoże firmie, której oferta nie rozwiązuje dla klientów żadnego realnego problemu, bo treść nie stworzy potrzeby, której nie ma. Nie pomoże też firmie, która nie obsłuży więcej zapytań – dodatkowy ruch powiększy jedynie kolejkę nieodebranych telefonów. Nie da wreszcie szybkiego zastrzyku klientów: treści i SEO, czyli działania marketingowe zasilające lejek ruchem z wyszukiwarki, potrzebują czasu, więc firmie, która chce wyników natychmiast, nie wystarczą.
Jeśli po rozpisaniu lejka sprzedażowego okaże się, że najwęższym miejscem jest jego góra, bo z Google przychodzi za mało osób, możesz to omówić ze mną na konsultacji SEO.
Najczęstsze pytania o lejek sprzedażowy
Ile etapów ma lejek sprzedażowy – trzy, cztery czy pięć?
Nie ma jednego prawidłowego podziału. Model AIDA ma cztery etapy (uwaga, zainteresowanie, pożądanie, działanie), podział TOFU, MOFU i BOFU – trzy, a modele z etapem lojalności po zakupie – pięć. Niektóre lejki handlowe mają nawet siedem kroków, od pozyskania kontaktu do umowy. Liczy się to, żeby etapy pasowały do tego, jak naprawdę sprzedajesz.
Co to jest TOFU, MOFU i BOFU?
To skróty angielskich nazw trzech części lejka: top of the funnel (góra), middle of the funnel (środek) i bottom of the funnel (dół). Na górze lejka klient poznaje swój problem, w środku porównuje rozwiązania, a na dole wybiera konkretną firmę.
Czy lejek sprzedażowy to wciąż aktualny model?
Tak, pod warunkiem że dopiszesz do niego etap po zakupie: budowanie lojalności klienta, bo to od lojalnych klientów pochodzą polecenia i powroty. HubSpot w 2018 roku zastąpił u siebie lejek modelem koła zamachowego (flywheel), bo lejek „produkuje klientów, ale nie bierze pod uwagę, jak ci klienci mogą pomóc firmie rosnąć”.
Czy do lejka sprzedażowego potrzebny jest CRM?
Nie na start. Wystarczy arkusz, w którym każde zapytanie ma własny wiersz z datą, źródłem i statusem. Ważne, żeby zapytania były gdziekolwiek zapisywane – w CRM-ie, w arkuszu czy w osobnym folderze skrzynki – bo bez tego nie zmierzysz odcinka po formularzu.
